Istituto ladin de la Dolomites
L Istituto Ladin de la Dolomites, ignom ofizial del Istitut Cultural de le Comunità dei Ladign Storizi de le Dolomiti de Belum, l é stat dal 2003 al 2020 l istitut provinzial belunes de cultura ladina. Drio spenta de le uniogn ladine belunese, l é stat metù su per fa peà via le normative statale de prencurament de le mendranze linguistiche storiche (Lege n. 482 del 15.12.1999), per stravardà le tradiziogn linguistiche e culturale de le popolaziogn ladine de chi luoch. Da inte de chest le era rapresentade le comunità ladine de 34 comugn de la part auta de la provinzia de Belum, che l é de le vai del Agordin, Ćadore, Comelego e Zoldo (cegnui fora i trei comun ex-asburgizi, che i fa referiment al Istitut Cultural Ladin “Cesa de Jan”).

I ofizi del Istituto Ladin de la Dolomites i se ćateva colà nte la senta de Via Frate Tomaso De Luca n. 7, 32040 Borcia (BL), al prim pian del palaz de la Union de Monte de la Val de la Buóite. L Istitut l era fat su de chesti orghegn: l President, l Consei de Aministrazion, l Revisor dei Cont, l Diretor, la Comission Sientifica-Culturala. Via per i agn, i laorier del Istitut i s’à destrigà anter l’edizion de na gaseta sientifica-culturala, e de vuore de liber e audiovisive; nte la produzion de trasmissiogn radiotelevisive; nte l’organisazion de n concors musical; nte l’organisazion, en colaorazion con istitut universitar e auter ent, de cors de formazion per l personal dei ent locai; ntel dà fora consulenza linguistica ai ent publizi e privai; ntel procurà personal calificà ai ent locai per cegnì vèrt i sportiei linguistizi. L Istitut l à fat jì nte la so senta n biblioteca entitolada al dialetoloch professor Enzo Croatto, dassen spezialisada nte lenga, folclor, storia e giografia de le vile ladine, verta a duta la jent e metuda inte ntel sarvise de emprest provinzial. N grum dei concegnui e document da desćaregà da sto sit ca i é stai recuperai dal sit, ades serà su, del Istituto ladin de la Dolomites. Chest l é segnalà fora dalvers da na fraseta che enforma jun som a ogni sfuoi.
Daspò na diesena de agn, a gausa soraldut dei semper manco schei che vegniva sporjest da la Lege 482, l’azion del istitut ladin sul teritor la s’à drioman smendrà, en particolar l raport co le Uniogn ladine l s’à fenì ju e l so laorier l s’à redusest scuasi domai a mancegnì l personal ntei 4 sportiei de lenga. Ntei ultem siei agn, le strussie de columia le s’à auzà su semper de pi e la Provinzia la à serà l so raport col Istitut, enfin a co l é stat serà su del dut dal 1 de dezember del 2020. La volontà de la Federazion e de le Uniogn ladine la é chela de avei su da nuof n ent de lenga e cultura ladina de referiment che l se cruzie de pianificazion e politica linguistica.
L schema del Statut del Istitut Cultural de le Comunità dei Ladign Storizi de le Dolomiti de Belum che l era drio a se formà l era stat dimprim aproà dal Consei Provinzial de Belum ai 10 de auril del 2003. Podopo l era stat aproà dai ent publizi e da le uniogn ladine che ghe era auna. L Istitut l era stat metù su ofizialmente ai 21 de luio del 2003 e l à tacà a laorà ai 15 de dezember de chel an.

